10 stycznia 2023 roku polski rząd przyjął projekt ustawy o nowelizacji Kodeksu pracy, co ma na celu dostosowanie krajowych przepisów do prawa unijnego. Zmiany dotyczą przede wszystkim umów o pracę, urlopów wypoczynkowych oraz uprawnień rodziców i opiekunów. Sprawdź szczegóły nowelizacji – dzięki temu zyskasz czas na dostosowanie się do nowych przepisów w kontekście kadr i płac.
Z czego wynikają zmiany w Kodeksie pracy?
Zmiany w Kodeksie pracy wynikają z wdrożenia postanowień dwóch dyrektyw Parlamentu Europejskiego i Rady UE:
- dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1152 z dnia 20 czerwca 2019 r. w sprawie przejrzystych i przewidywalnych warunków pracy w Unii Europejskiej (Dz. Urz. UE. L Nr 186, str. 105);
- dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1158 z dnia 20 czerwca 2019 r. w sprawie równowagi między życiem zawodowym a prywatnym rodziców i opiekunów oraz uchylającej dyrektywę Rady 2010/18/UE (Dz. Urz. UE. L. Nr 188, str. 79).
Ich wdrożenie pozwoli dostosować polski Kodeks pracy do przepisów Unii Europejskiej i będzie miało wpływ na prawa i obowiązki pracowników, a także funkcjonowanie przedsiębiorstw (między innymi w zakresie przyznawania urlopów czy naliczania wynagrodzeń).
Kiedy zmiany wejdą w życie? Pierwotnym terminem był sierpień 2022 roku, jednak polskiemu rządowi nie udało się ich wdrożyć. W efekcie nowe przepisy zaczną obowiązywać po 21 dniach od ogłoszenia w Dzienniku Ustaw.
Nowy system urlopów rodzicielskich i opiekuńczych
Nowelizacja Kodeksu pracy zakłada przede wszystkim zmiany w urlopach rodzicielskich i ojcowskich, a także wprowadzenie bezpłatnego urlopu opiekuńczego.
W świetle nowych przepisów:
- wydłużony zostanie urlop rodzicielski – do 41 tygodni w przypadku urodzenia jednego dziecka i 43 tygodni w przypadku ciąży mnogiej (aktualnie obowiązują kolejno 32 i 34 tygodnie takiego urlopu);
- wprowadzony zostanie bezpłatny urlop opiekuńczy w wymiarze 5 dni w roku kalendarzowym, który ma zapewnić pracownikowi możliwość opieki nad dzieckiem albo innym członkiem rodziny pozostającym we wspólnym gospodarstwie domowym;
- zwiększona zostanie wysokość zasiłku macierzyńskiego za cały okres urlopu rodzicielskiego – obowiązywać będzie 70% dla obojga rodziców, chyba że pracownica złoży wniosek o udzielenie urlopu rodzicielskiego w terminie do 21 dni po porodzie – wtedy wyniesie on 81,5% podstawy wymiaru zasiłku;
- ojcu dziecka przysługiwać będzie zasiłek w wysokości 70% podstawy wymiaru zasiłku (za okres 9 tygodni urlopu rodzicielskiego, którego nie może przenieść na matkę dziecka).
Umowy, organizacja pracy i nie tylko – jakie jeszcze zmiany przewiduje nowelizacja Kodeksu pracy?
Zmiany dotyczące urlopów rodzicielskich i opiekuńczych to nie wszystko, co obejmuje nowelizacja Kodeksu pracy. Wprowadza ona również kilka innych, ważnych z perspektywy pracownika i pracodawcy modyfikacji – oto te najważniejsze!
- Dodatkowe przerwy w pracy
Pracownikowi przysługiwać będzie nawet do 30 minut więcej, czyli łącznie 45 minut przerwy, które zostaną wliczone do czasu pracy. Aktualnie, jeżeli dobowy wymiar czasu pracy pracownika wynosi co najmniej 6 godzin, ma on prawo do przerwy w pracy trwającej co najmniej 15 minut, wliczanej do czasu pracy. Po zmianach pracownik będzie uprawniony do:
- drugiej przerwy trwającej co najmniej 15 minut, wliczanej do czasu pracy, jeżeli dobowy wymiar pracy pracownika jest dłuższy niż 9 godzin;
- trzeciej przerwy trwającej co najmniej 15 minut, wliczanej do czasu pracy, jeżeli dobowy wymiar czasu pracy pracownika jest dłuższy niż 16 godzin.
- Zwolnienie z pracy z powodu siły wyższej
Pracownik będzie mógł skorzystać ze zwolnienia od pracy z powodu działania siły wyższej, dotyczącej pilnych spraw rodzinnych. Jego wymiar to 2 dni albo 16 godzin w roku kalendarzowym.
Za czas takiego zwolnienia pracownikowi będzie przysługiwało zachowanie prawa do 50% wynagrodzenia za pracę.
- Praca zdalna oraz indywidualny i ruchomy czas pracy
Nadchodzące zmiany w Kodeksie pracy umożliwią szersze stosowanie elastycznej organizacji pracy, w tym:
- pracy zdalnej;
- elastycznego rozkładu pracy (ruchomy czas pracy, indywidualny rozkład czasu pracy, weekendowy system czasu pracy, system skróconego tygodnia pracy i przerywany czas pracy);
- pracy w niepełnym wymiarze czasu (aby pogodzić pracę zawodową z życiem rodzinnym, czyli tzw. work-life balance).
- Zmiany w umowach na okres próbny
Pracownik, który wykonywał pracę przez co najmniej pół roku (w tym na podstawie umowy na okres próbny), będzie mógł wystąpić o formę zatrudnienia z bardziej przewidywalnymi i bezpieczniejszymi warunkami pracy.
Jednocześnie pracodawca będzie miał miesiąc na pisemną odpowiedź, wraz z uzasadnieniem.
- Zmiana umowy na czas nieokreślony
Pracownik, który wykonywał pracę przez co najmniej pół roku, będzie miał prawo wystąpić (raz w roku) o zmianę rodzaju umowy (na umowę o pracę na czas nieokreślony) lub o bardziej przewidywalne i bezpieczne warunki pracy.
Również w tym wypadku pracodawca będzie zobowiązany do pisemnej odpowiedzi na taki wniosek, wraz z uzasadnieniem.
- Zmiana w informacji o warunkach zatrudnienia (art. 29)
Zmiany w Kodeksie pracy znacznie rozszerzą zakres informacji o warunkach zatrudnienia. Zgodnie z nowymi przepisami będą musiały one być spersonalizowane i dostosowane indywidualnie do każdego pracownika (a nie konkretnego stanowiska czy grupy stanowisk, jak dotychczas).
- Wolność pracy
Nowe przepisy zakażą zabraniania pracownikowi jednoczesnego pozostawania w stosunku pracy z innym pracodawcą. Co więcej, nie będzie mogło dochodzić do niekorzystnego traktowania zatrudnionego z tego tytułu.
- Szkolenie pracowników
Pracownik zyska prawo do nieodpłatnego i wliczanego do czasu pracy szkolenia, które jest niezbędne do wykonywania określonego rodzaju pracy lub pracy na konkretnym stanowisku.
Warto dodać, że będzie to możliwe, jeżeli prawo do takiego szkolenia wynika z postanowień układu zbiorowego pracy lub innego porozumienia zbiorowego, z regulaminu albo przepisów prawa pracy.
Masz pytania dotyczące zmian w Kodeksie pracy? Zapraszamy do kontaktu – rozwiejemy wszelkie Twoje wątpliwości i zapewnimy Ci kompleksowe doradztwo kadrowo-płacowe!
