Trwająca wojna i rosnąca liczba uchodźców przebywających w Polsce sprawiły, że konieczne było dokonanie zmian w ustawie dotyczącej legalnego pobytu Ukraińców w naszym kraju. W związku z tym, 12 czerwca 2023 roku w życie weszła nowelizacja specustawy o pomocy obywatelom Ukrainy. Czego dotyczą nowe przepisy? Przede wszystkim długości pobytu Ukraińców w Polsce. Poniżej znajdziesz wszystkie szczegóły!

1.  Pobyt Ukraińców w Polsce przedłużony do 4 marca 2024 roku

Najważniejszą zmianą w specustawie jest przedłużenie legalnego pobytu obywateli Ukrainy w Polsce do 4 marca 2024 roku. Szczegółowe informacje na ten temat znaleźć można w art. 12 Specjalnej ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy, którzy przybyli do Polski w związku z wybuchem wojny. Zgodnie z poprawkami:

• obywatel Ukrainy, który przybył legalnie do naszego kraju po 24 lutego 2022 roku i zadeklaruje zamiar pobytu na terytorium RP, może przebywać legalnie w Polsce do dnia 4 marca 2024 roku;
• obywatel Ukrainy, który posiada Kartę Polaka, legalnie wjechał do naszego kraju po 24 lutego 2022 roku i deklaruje zamiar pobytu na terytorium RP, może przebywać legalnie w Polsce do dnia 4 marca 2023 roku (dotyczy to również członków jego najbliższej rodziny);
• dziecko, które urodziło się na terenie Polski, a jego matka wjechała legalnie do naszego kraju po 24 lutego 2022 roku, może przebywać na terytorium RP przez taki sam okres, jak jego matka;

Co więcej, obywatele Ukrainy, pod pewnymi warunkami, mogą legalnie przebywać w Polsce nieco dłużej – do 31 sierpnia 2024 roku. Dotyczy to:

• dzieci, które uczęszczają do przedszkolu oraz utrzymują obowiązek szkolny (w polskich lub ukraińskich szkołach, w tym zdalnie) na dzień 4 marca 2024 roku;
• osób, które rozpoczęły naukę w gimnazjum, liceum albo szkole dla dorosłych nie później niż w roku akademickim 2022/2023.

Jeszcze dłużej, bo do 30 września 2024 roku, na terytorium RP mogą przebywać ukraińscy studenci, którzy przystąpią do egzaminu maturalnego.

To jednak nie wszystko. Zgodnie z nowymi przepisami, obywatele tego kraju, którzy przebywają na terytorium RP w ramach ochrony czasowej, nie mają już obowiązku ubiegania się o kartę pobytu – nawet w sytuacji, gdy mieszkają w naszym kraju powyżej dziewięciu miesięcy. Wynika to z jednej strony z potencjalnych problemów organizacyjnych, a z drugiej z faktu, że – zgodnie z pierwotną wersją specustawy – ukraińscy uchodźcy z wojny mogą legalnie przebywać w Polsce od 24 lutego 2022 roku do 24 sierpnia 2023 roku, a więc przez okres 18 miesięcy.

Zmiany obejmują również Ukraińców, którzy przybyli do naszego kraju przed 24 lutego 2022 roku – zgodnie z nowelizacją specustawy, mogą oni legalnie przebywać w naszym kraju do 24 sierpnia 2023 roku (a nie, jak pierwotnie zakładano, do końca 2022 roku).

2.  Inne zmiany w specustawie dotyczące obywateli Ukrainy

Przedłużenie pobytu Ukraińców w Polsce to tylko jedna z kwestii, którą obejmują zmiany w specustawie. Kolejną jest konieczność uzyskania numeru PESEL. Obowiązek ten dotyczy uchodźców z Ukrainy, którzy planują przebywać w Polsce w ramach tymczasowej ochrony europejskiej. Zarówno osoby dopiero wjeżdżające na terytorium RP, jak i przebywające naszym kraju od jakiegoś czasu, mają na to 30 dni (a nie 90, jak wcześniej).

Inne zmiany, które pojawiły się w związku z nowelizacją specustawy, dotyczą:

• oficjalnego usankcjonowania dokumentu elektronicznego dostępnego w aplikacji Diia.pl, który stanowi zezwolenie na pobyt dla obywateli Ukrainy i którego celem jest wyeliminowanie problemów związanych z przekraczaniem przez nich polskiej granicy;
• wstrzymania wypłat finansowych dla ukraińskich uchodźców, którzy opuszczą Polskę – świadczenia socjalne zostaną wznowione w sytuacji, gdy uchodźca wróci do naszego kraju w ciągu 30 dni, ale zostaną odebrane, jeżeli okres ten będzie dłuższy (specjalny status może zostać przywrócony w sytuacji, gdy Ukrainiec będzie zmuszony do ponownego szukania schronienia w Polsce w wyniku wojny);
• warunków udzielania pomocy Ukraińcom mieszkającym w budynkach zbiorowego zamieszkania – będą oni mogli przebywać tam bezpłatnie przez okres 120 dni; w przypadku przebywania w Polsce dłużej niż 120 dni będą musieli zrekompensować 50% kosztów pomocy, a dłużej niż 180 dni 75% kosztów pomocy (nie dotyczy to osób niepełnosprawnych, w wieku emerytalnym, nieletnich, kobiet w ciąży, osób wychowujących dziecko do 1. roku życia oraz rodziców/opiekunów trójki lub większej liczby dzieci – będą oni mogli korzystać z bezpłatnego zakwaterowania nawet po 120 dniach pobytu w Polsce);
• dodatkowej pomocy dla Ukraińców – samorządy otrzymają ponad 2 miliardy zł na realizację zadań edukacyjnych, zaś firmy i organizacje pomagające Ukrainie będą mogły korzystać z ulg podatkowych przez cały kolejny rok.

Uwaga! Zmiany w ustawie weszły w życie pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu ich ogłoszenia, a więc 1 lipca 2023 roku. Wyjątek stanowią przepisy, które zaczną obowiązywać w innych terminach (określonych w specustawie).