Sztuczna inteligencja przestała być eksperymentem technologicznym, a stała się realnym narzędziem operacyjnym w biznesie. Automatyzuje procesy, wspiera analizę danych, optymalizuje komunikację i raportowanie. Jednak sama technologia nie buduje przewagi konkurencyjnej. O jej wartości decydują kompetencje ludzi, którzy z niej korzystają. Właśnie dlatego kompetencje cyfrowe w erze AI stają się jednym z kluczowych obszarów odpowiedzialności pracowników danej organizacji, w tym jej kadry zarządzającej.
Raport Future of Jobs Report 2023 opublikowany przez World Economic Forum wskazuje, że analityczne myślenie, umiejętność pracy z technologią oraz kompetencje cyfrowe należą do najszybciej rosnących wymagań na rynku pracy. Jednocześnie znaczący odsetek pracowników będzie wymagał reskillingu w perspektywie najbliższych lat. To wyraźny sygnał, że rozwój kompetencji nie może być działaniem incydentalnym – musi stać się elementem strategii organizacji.
Czym są kompetencje cyfrowe w kontekście AI?
Współczesne kompetencje cyfrowe wykraczają poza znajomość narzędzi. Obejmują trzy kluczowe obszary:
- Rozumienie technologii – świadomość, jak działają algorytmy, na jakich danych bazują i jakie mają ograniczenia.
- Praca z danymi (data literacy) – umiejętność interpretacji raportów, dashboardów, wskaźników efektywności i wyników generowanych przez systemy AI.
- Krytyczne myślenie i odpowiedzialność – zdolność oceny ryzyk, weryfikacji wyników oraz podejmowania ostatecznych decyzji po stronie człowieka.
Zgodnie z analizami OECD, kompetencje cyfrowe obejmują dziś nie tylko obsługę technologii, lecz także rozumienie jej wpływu społecznego i ekonomicznego. W związku z tym należy każdorazowo ocenić w jakich obszarach AI wzmacnia procesy organizacyjne w podmiocie, a w jakich nie powinno być ono raczej stosowane (zarówno ze względów biznesowych, jak i związanych z bezpieczeństwem).
Wdrażanie systemów AI- podział ról
Odpowiedzialność za zgodne z prawem wdrażanie systemów AI spoczywa na kierownictwie organizacji, w szczególności na zarządzie jako podmiocie decyzyjnym. Poszczególne działy- w tym HR czy dział IT mogą pełnić funkcję operacyjną i wspierającą, jednak nie przejmują odpowiedzialności regulacyjnej za zgodność wdrożenia systemów z przepisami prawa. Ważną rolę odgrywa również Inspektor Ochrony Danych (jeżeli został wyznaczony) w szczególności pod kątem wsparcia w zakresie bezpieczeństwa informacji, w tym danych osobowych.
W praktyce organizacje coraz częściej wyznaczają koordynatora ds. AI. Wówczas do jego zadań należy przede wszystkim nadzór nad zgodnością pracy użytkowników korzystających z systemów AI z regulacjami prawnymi oraz wewnętrznymi procedurami wdrożonymi w organizacji, w tym procedurami bezpieczeństwa informacji, w tym danych osobowych.
Ważnym aspektem jest także rola działu HR w organizacji, który może wspierać procesy związane z korzystaniem z systemów AI np. w zakresie audytu kompetencji cyfrowych użytkowników. Nie w formie deklaratywnej ankiety, lecz poprzez ocenę realnych umiejętności pracy z danymi i narzędziami. Warto zidentyfikować procesy podatne na automatyzację oraz sprawdzić, czy zespoły potrafią wykorzystywać technologię do skrócenia czasu realizacji zadań, poprawy jakości decyzji czy redukcji kosztów.
Aspekt regulacyjny i odpowiedzialność organizacji
Wdrażanie AI nie może odbywać się w oderwaniu od regulacji prawnych. Szczególne znaczenie w kontekście europejskim ma AI Act, który wprowadza obowiązki dotyczące zarządzania ryzykiem, transparentności i odpowiedzialności w systemach sztucznej inteligencji. Dla użytkowników korzystających z systemów AI w organizacji oznacza to konieczność współpracy z Koordynatorem ds. AI (jeżeli został wyznaczony), kierownictwem, działem informatycznym oraz działem prawnym lub IOD- jeżeli został wyznaczony-w zakresie ochrony danych osobowych, zasad korzystania z narzędzi generatywnych oraz dokumentowania procesów decyzyjnych wspieranych przez AI.
Nie mniej istotne jest przeciwdziałanie uprzedzeniom algorytmicznym (bias). Systemy uczą się na danych historycznych, które mogą odzwierciedlać istniejące nierówności. Bez odpowiedniego nadzoru organizacja ryzykuje powielanie błędów w procesach,do których wykorzystuje stosowanie narzędzi AI.
Jak skutecznie rozwijać kompetencje cyfrowe?
Rozwój powinien mieć charakter systemowy. Obejmuje:
- włączenie kompetencji cyfrowych do modeli kompetencyjnych i systemów ocen okresowych,
- programy reskillingowe i upskillingowe dopasowane do poziomu stanowiska,
- szkolenia z zakresu analizy danych, bezpieczeństwa informacji i krytycznej pracy z AI,
- tworzenie wewnętrznych standardów i polityk korzystania z narzędzi generatywnych.
Kluczowe jest także budowanie kultury eksperymentowania. Pracownicy powinni mieć przestrzeń do testowania narzędzi AI w kontrolowanym środowisku, przy jednoczesnym zachowaniu zasad bezpieczeństwa i zgodności z regulacjami.
Przewaga konkurencyjna oparta na kompetencjach
Technologia jest dziś szeroko dostępna. Różnicę między organizacjami buduje sposób jej wykorzystania. Firmy, które inwestują w rozwój kompetencji cyfrowych przede wszystkimzwiększają swoją elastyczność oraz skracają czas reakcji na zmiany rynkowe.
W erze AI to nie algorytmy zastępują ludzi, lecz ludzie wyposażeni w odpowiednie kompetencje zastępują tych, którzy ich nie rozwijają. Dla organizacji oznacza to jedno: rozwój kompetencji cyfrowych nie jest projektem technologicznym. To strategiczna inwestycja w przyszłość organizacji.
Źródła
- World Economic Forum (2023). Future of Jobs Report 2023.
Raport wskazujący na rosnące znaczenie kompetencji analitycznych, technologicznych i cyfrowych oraz skalę koniecznego reskillingu pracowników do 2027 roku.
https://www.weforum.org/reports/the-future-of-jobs-report-2023/ - OECD (2019). OECD Skills Outlook 2019: Thriving in a Digital World.
Analiza dotycząca kompetencji potrzebnych do funkcjonowania w gospodarce cyfrowej, w tym znaczenia data literacy i krytycznego myślenia w pracy z technologią.
https://www.oecd.org/skills/oecd-skills-outlook-2019-df80bc12-en.htm - OECD (2023). OECD Employment Outlook 2023: Artificial Intelligence and the Labour Market.
Opracowanie dotyczące wpływu AI na rynek pracy, kompetencje oraz transformację organizacyjną.
https://www.oecd.org/employment-outlook/ - AI Act (2024). Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie sztucznej inteligencji (Artificial Intelligence Act).
Akt prawny regulujący zasady stosowania systemów AI w UE, w tym wymogi dotyczące oceny ryzyka, transparentności i odpowiedzialności.
https://artificialintelligenceact.eu/ - European Commission (2022). Digital Economy and Society Index (DESI).
Wskaźniki dotyczące poziomu kompetencji cyfrowych w krajach UE oraz gotowości organizacji do transformacji cyfrowej.
https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/policies/desi
